Τι είναι η έκλειψη Ηλίου;

Έκλειψη ηλίου ονομάζεται το φαινόμενο κατά το οποίο η Σελήνη παρεμβάλλεται ανάμεσα στον Ήλιο και τη Γη, με αποτέλεσμα ορισμένες περιοχές της Γης να δέχονται λιγότερο φως από ό,τι συνήθως. Μπορεί να είναι μερική ή ολική.

Κάθε έτος πραγματοποιούνται τουλάχιστον δύο εκλείψεις Ηλίου, ενώ ο μέγιστος αριθμός εκλείψεων Ηλίου που μπορεί να πραγματοποιηθεί σε ένα έτος είναι 5.

Τι συμβαίνει κατά την ολική έκλειψη Ηλίου;

Κατά την ολική έκλειψη ηλίου, το μέγεθος της σελήνης είναι τέτοιο ώστε καλύπτει πλήρως τον ηλιακό δίσκο. Ο παρατηρητής βρίσκεται μέσα στη σκιά της σελήνης (στο σχήμα δεξιά, η Γη βρίσκεται στη μαύρη περιοχή). Κατά την δακτυλιοειδή έκλειψη ο κώνος της σκιάς της σελήνης δεν ακουμπάει στην επιφάνεια της Γης. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ο παρατηρητής να βλέπει ένα ηλιακό δαχτυλίδι γύρω από το σκοτεινό σώμα της σελήνης (μοβ περιοχή). Στη μερική έκλειψη ηλίου ο παρατηρητής βλέπει ένα ποσοστό του ήλιου «φαγωμένο» από τη σελήνη (ανοιχτή μοβ περιοχή).

Οι ολικές ηλιακές εκλείψεις μπορούν θεωρητικά να διαρκέσουν έως και 7:30 λεπτά. Οι δακτυλιοειδείς ηλιακές εκλείψεις μπορούν θεωρητικά να διαρκέσουν έως και 12:30 λεπτά.

Ποια είναι τα στάδια μιας ολικής έκλειψης;

Μία ολική ηλιακή έκλειψη διαρκεί συνήθως τρεις ώρες (εάν ο παρατηρητής βρίσκεται στο μονοπάτι της ολικότητας).

Στην αρχή η Σελήνη κάνει την εμφάνισή της πάνω στον ηλιακό δίσκο σαν μία «δαγκωματιά». Αυτή ονομάζεται πρώτη επαφή και σημαίνει την έναρξη της έκλειψης.

Το φαινόμενο προοδεύει χωρίς να δίνει στον παρατηρητή κανένα σημάδι για την δραματική εξέλιξη που θα έχει. Όταν η κάλυψη του ηλιακού δίσκου από τη σελήνη ξεπεράσει το 70% αρχίζει να γίνεται αντιληπτή μία αμυδρή μείωση της φωτεινότητας του περιβάλλοντα χώρου. Στο 90% το φως του ήλιου έχει ήδη μειωθεί αισθητά.

Πέντε λεπτά πριν από τη δεύτερη επαφή ή αλλιώς έναρξη της ολικότητας, το φως του ήλιου που φτάνει στη γη έρχεται από μία πολύ λεπτή δέσμη. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να παρατηρείται το φαινόμενο των σκιωδών ζωνών (shadow bands). Ο παρατηρητής βλέπει πάνω σε μεγάλες λευκές επιφάνειες ζώνες από σκιές να διαδέχονται η μία την άλλη σε μεγάλη ταχύτητα.

Τα λεπτά περνούν και η ολιγόλεπτη νύχτα δίνει τη θέση της και πάλι στην ημέρα με την τρίτη επαφή και το τέλος της ολικότητας. Τα παραπάνω φαινόμενα συμβαίνουν αντίστροφα και σιγά σιγά εμφανίζεται ένα «νυχάκι» από τον ήλιο και, καθώς μεγαλώνει, το φως επανέρχεται βαθμιαία.

Οι δοξασίες σχετικά με τις εκλείψεις

Στην αρχαία Ελλάδα, ο ίδιος ο ήλιος συσχετιζόταν με μαγικές ιδιότητες. Η έκλειψη θεωρείτο μήνυμα από τους θεούς για κάποια αρνητική εξέλιξη. Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν επίσης πως οι μάγισσες κατέβαζαν τη Σελήνη και τον Ήλιο, γι' αυτό και τις ονόμαζαν καθαιρέσεις. Και σήμερα ακόμα, στα κρητικά τραγούδια αναφέρονται δράκοντες και λάμιες που κατατρώνε το Φεγγάρι ή τις ακτίνες του Ήλιου.

Στις ?υθικές αφηγήσεις άλλων χωρών συνήθως κάποιο θρυλικό ζώο, συχνά ένας Δράκοντας, που καταπίνει τον Ήλιο: στην παράδοση των μανδαρίνων, η έκλειψη ονο?άζεται shi, λέξη η οποία ση?αίνει: τρώω.  Στην Σιβηρία, είναι ?ία νυκτερίδα, στην Σκανδιναβία, ένας λύκος, στο Βιετνάμ, ένας βάτραχος, στην Παραγουάη και την Αργεντινή ένα τζάγκουαρ και στην Βολιβία ένας σκύλος. 

Τι χρειάζεται για να παρακολουθήσουμε την Ηλιακή έκλειψη;

Υπενθυμίζουμε ότι απαραίτητη προϋπόθεση, για την παρακολούθηση της έκλειψης είναι τα ειδικά γυαλιά προστασίας. Η παρακολούθηση με γυμνό μάτι απαγορεύεται αφού μπορεί να προκαλέσει μη αναστρέψιμη βλάβη στα μάτια. Ειδικά τα παιδιά χρειάζονται ακόμα περισσότερη προσοχή αφού τα μάτια τους είναι ακόμη πιο ευαίσθητα. 
Τα γυαλιά ηλίου όσο σκούρα κι αν είναι δεν προσφέρουν επαρκή προστασία.

Πως μπορούμε να φωτογραφίσουμε μία έκλειψη Ηλίου;

Για να φωτογραφήσετε την έκλειψη θα χρειαστείτε οπωσδήποτε ειδικό ηλιακό φίλτρο το οποίο μπορείτε να προμηθευτείτε από τα καταστήματα αστρονομικών ειδών. Το φίλτρο (που πωλείται και σε λεπτά φύλλα) μπορεί να προσαρμοστεί σε φωτογραφικούς φακούς ή τηλεσκόπια. Για τη φωτογράφηση θα χρειαστείτε κάποιον τηλεφακό, αν δεν έχετε τηλεσκόπιο, ώστε ο ήλιος να έχει αρκετά μεγάλη διάμετρο στο καρέ. Στην ολική έκλειψη, και μόνο για την ολική φάση που κρατάει τρία λεπτά, η φωτογράφηση (όπως και η παρατήρηση) γίνεται χωρίς ηλιακό φίλτρο με σκοπό την καταγραφή του λαμπρού στέμματος. 

Πότε προβλέπεται να γίνουν ολικές εκλείψεις;

Ίσως αργήσετε να δείτε την επόμενη ολική έκλειψη καθώς δεν προβλέπεται καμία στην ηπειρωτική Ευρώπη για την επόμενη δεκαετία. Σίγουρα μπορείτε πάντα να ταξιδέψετε κάπου μακριά, όπως έκαναν και αρκετοί σε αυτή την έκλειψη κανονίζοντας για τη Λιβύη σε αναζήτηση πιο σίγουρης ηλιοφάνειας, αλλά θα χρειαστεί να ξοδέψετε κάποιο μεγάλο ποσό για οργανωμένα ταξίδια. Στον παρακάτω χάρτη μπορείτε να δείτε τις ολικές ηλιακές εκλείψεις μέχρι το 2025. Με μπλε χρώμα απεικονίζονται τα σημεία από όπου μπορεί να παρατηρηθεί μια ολική ηλιακή έκλειψη.

Σχηματική αναπαράσταση της Ολικής Έκλειψης Ηλίου

Η ολική έκλειψη Ηλίου 29/3/2006 (Καστελόριζο)

Solar Eclipse Educational Video